Tìm hiểu tên gọi Nam Kỳ - Nam Bộ - Vĩnh Thông

24/03/2016
Miền Nam bao gồm Đông Nam bộ và Tây Nam bộ, là phần lãnh thổ được sát nhập trễ nhứt của Việt Nam. Từ khi bản đồ Việt Nam được hoàn chỉnh, vùng đất miền Nam đã trải qua nhiều cách gọi, như Nam kỳ, Nam bộ, Nam phần… Vậy trong từng thời kỳ lịch sử, những cái tên đó được sử dụng như thế nào?
Đầu tiên có lẽ phải nói sơ nét về sự hình thành miền Nam. Từ cuối thế kỷ XVII đầu thế kỷ XVIII, người dân và chánh quyền Đàng Trong đã bắt đầu tiến sâu vào miền đất Thủy Chân Lạp. Ta đã kiểm soát được Sài Gòn và một phần vùng Đông Nam Bộ, sau đó mở rộng ra Vĩnh Long. Năm 1698 chúa Nguyễn Phúc Chu cho Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh thành lập phủ Gia Định.  Bên cạnh đó, hai cha con Mạc Cửu và Mạc Thiên Tứ ở Hà Tiên dưới danh nghĩa thần phục chúa Nguyễn, đã kiểm soát một vùng rộng lớn. Năm 1739 ta kiểm soát Kiên Giang, Trấn Giang (Hậu Giang), Trấn Di (Cà Mau).
Nhằm để nhận được sự ủng hộ từ phía chánh quyền Đàng Trong, các vua Chân Lạp lần lượt dâng đất cho các chúa Nguyễn. Năm 1756, vua Nặc Nguyên dâng hai phủ Tầm Bôn và Lôi Lạp tức phần đất Long An và Tiền Giang ngày nay. Năm 1757 vua Nặc Tôn dâng hai phủ Trà Vang (Trà Vinh, Bến Tre) và Ba Thắc (Sóc Trăng, Bạc Liêu), và cuối cùng là Tầm Phong Long (An Giang, Đồng Tháp). Đến năm 1757 toàn miền Nam thuộc về Việt Nam.
Sau khi lên ngôi, vua Gia Long đặt miền Nam là Gia Định Thành, có Tổng trấn là chức vụ cai quản cao nhứt. Lại chia Gia Định Thành ra gồm 5 trấn là: Biên Hòa, Phiên An, Vĩnh Thanh, Vĩnh Tường, Hà Tiên. Năm 1832, vua Minh Mạng đổi đơn vị trấn ra thành tỉnh. Gia Định Thành lúc bấy giờ được chính thức gọi là Nam kỳ, cùng với Trung kỳ và Bắc kỳ trở thành 3 thành tố hợp thành nước Đại Nam. Nam kỳ lục tỉnh gồm: Biên Hòa, Gia Định, Định Tường, An Giang, Vĩnh Long, Hà Tiên.
Người Pháp đã gọi vùng Nam kỳ là Cochinchine (trong tiếng Anh là Cochinchina), trong khi Tokin là Bắc kỳ và Annam chỉ Trung kỳ. Thời Pháp, địa giới các tỉnh bị xóa bỏ, thay vào đó là các hạt tham biện. Cai quản Nam kỳ là Thống đốc đóng ở Sài Gòn, đứng đầu mỗi hạt tham biện là Chánh tham biện, trụ sở gọi là Tòa tham biện (hay Tòa bố). Năm 1887, Nam kỳ trở thành một thành phần lãnh thổ thuộc Liên bang Đông Dương. Năm 1899, các hạt bị bãi bỏ và đổi thành tỉnh, Nam kỳ có 21 tỉnh:
- Gia Định chia 5 tỉnh: Gia Định, Chợ Lớn, Tân An, Tây Ninh, Gò Công.
- Biên Hoà chia 4 tỉnh: Biên Hoà, Bà Rịa, Thủ Dầu Một, Cap Saint Jacques (Vũng Tàu).
- Định Tường đổi thành Mỹ Tho.
- Vĩnh Long chia 3 tỉnh: Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh.
- An Giang chia 5 tỉnh: Châu Đốc, Long Xuyên, Sa Đéc, Sóc Trăng, Cần Thơ.
- Hà Tiên chia 3 tỉnh: Hà Tiên, Rạch Giá, Bạc Liêu.
Đứng đầu mỗi tỉnh là Chủ tỉnh, đóng ở Tòa bố. Năm 1933, quần đảo Trường Sa sát nhập vào Nam kỳ.
Tháng 3/1945 Nhật bắt đầu dùng từ Nam bộ thay cho Nam kỳ. Ngày 14/8/1945, chính phủ Trần Trọng Kim tuyên bố chính thức thu hồi Nam kỳ trở lại vào nước Việt Nam. Cuối năm 1945 Pháp quay lại xâm lược nước ta đầu tiên tại Nam kỳ thì đến tháng 6/1946 lập ra chính phủ Cộng hòa tự trị Nam Kỳ (hay Nam Kỳ quốc) với âm mưu tách thuộc địa cũ của mình ra khỏi Việt Nam.
Với chiêu bài công nhận nền độc lập và thống nhứt của Việt Nam, Pháp thành lập Quốc gia Việt Nam, đến giữa năm 1949 thì sáp nhập Nam kỳ vào Quốc gia Việt Nam. Trong khi đó, về phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, năm 1951 Ủy ban Kháng chiến Hành chánh Nam Bộ lập Liên khu Nam Bộ. Ở giai đoạn 1947-1954, Nam bộ còn được gọi với tên là Nam phần hoặc Nam Việt. Tuy nhiên, đến sau năm 1954 tên gọi Nam Việt không còn được sử dụng nữa, mà thường gọi là Nam phần.
Về phân chia địa giới hành chánh, thời Việt Nam Cộng hòa, năm 1956 Nam Phần gồm 22 tỉnh và Đô thành Sài Gòn. Cho đến trước 1975 Nam Phần có 27 tỉnh, gồm: Phước Long, Bình Long, Long Khánh, Biên Hòa, Bình Dương, Bình Tuy, Phước Tuy, Gia Định và Biệt khu Thủ đô (Sài Gòn), Hậu Nghĩa, Long An, Tây Ninh, Gò Công, Định Tường, Kiến Tường, Kiến Phong, Sa Đéc, Kiến Hòa, Vĩnh Bình, Vĩnh Long, Châu Đốc, An Giang, Phong Dinh, Chương Thiện, Ba Xuyên, Bạc Liêu, Kiên Giang, An Xuyên. Mỗi tỉnh được cai quản bởi Hội đồng hành chánh, đứng đầu là một Tỉnh trưởng
Sau khi đất nước thống nhứt, danh từ Bộ được sử dụng để chỉ phần lãnh thổ của ba miền Bắc Trung Nam. Hiện nay Nam Bộ có 17 tỉnh và 2 thành phố trực thuộc Trung ương, gồm: Tây Ninh, Đồng Nai, Bình Phước, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh, Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long, Trà Vinh, An Giang, Đồng Tháp, Kiên Giang, TP. Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau.
Dù với tên gọi nào, miền Nam vẫn là một trong ba thành tố không thể tách rời trong lãnh thổ Việt Nam độc lập và thống nhứt. Với bề dày 300 năm hình thành và phát triển, tuy chưa phải là dài, nhưng miền Nam vẫn là một vùng đất mang đậm nét văn hóa đặc trưng của dân tộc.

VĨNH THÔNG
(bài đăng tạp chí Kiến thức ngày nay)

© Tác giả giữ bản quyền, vui lòng ghi rõ nguồn khi sử dụng

Tất cả bình luận [ 0 ]


Gửi bình luận