Di tích đình Bình Mỹ - Vĩnh Thông

05/07/2016
Đình thần Bình Mỹ nằm cạnh rạch Hóa Cù, thuộc ấp Bình Trung, xã Bình Mỹ, huyện Châu Phú, tỉnh An Giang. Đình là một di tích lịch sử văn hóa gắn liền với quá trình mở đất của người Việt ở Nam bộ, đồng thời là công trình kiến trúc có giá trị nghệ thuật cao, được bối đắp qua bao thế hệ. Đình Bình Mỹ được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh năm 2000 và trở thành Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia năm 2015.
Theo tài liệu của Ban Quý tế Đình Bình Mỹ ghi lại, nội dung đại khái là: thôn Long Mỹ và ngôi đình ra đời năm 1786, đến năm 1816 thôn Long Mỹ tách thành hai thôn Bình Long và Bình Mỹ, đình được xây dựng lại và đặt tên là đình Bình Mỹ. Tuy nhiên, chi tiết nầy không chính xác.
Nếu căn cứ theo địa bàn Châu Phú ngày nay, thì qua Gia Định thành thông chí ta biết vào thời Gia Long ở vùng đất nầy có ba thôn là Bình Thạnh Tây, Bình Trung, Bình Lâm. Đến thời Minh Mạng, qua Địa bạ triều Nguyễn ta được biết thôn Bình Thạnh Tây trở thành Vĩnh Thạnh Trung, thôn Bình Trung trở thành Bình Mỹ và có thêm thôn mới là Mỹ Đức. Như thế, không hề có thôn Long Mỹ như tài liệu của Ban Quý tế đình Bình Mỹ đã lưu truyền.
Thôn Bình Lâm (nay là xã Bình Thủy) tọa lạc trên cù lao Năng Gù, là một trong những nơi được khai phá đầu tiên ở huyện Châu Phú (tính theo địa bàn huyện ngày nay). Từ khi thôn nầy ra đời, ngôi đình Bình Lâm cũng được xây cất (nay là đình Bình Thủy). Tuy nhiên dân cư của thôn chưa đông, nên Tiền hiền thôn Bình Lâm là ông Dương Văn Hóa với chức vụ Trùm tri thâu được giao cai quản cù lao Năng Gù và luôn cả vùng đất đối diện bên kia sông Hậu, từ rạch Cái Dầu (Châu Phú nay) đến rạch Chắc Cà Đao (Châu Thành nay).
Sau nầy, người dân tìm đến khai phá vùng đất đối diện với thôn Bình Lâm bên kia sông và lập thành thôn mới Bình Trung vào những thập niên đầu thế kỷ XIX - tức đầu triều Gia Long. Bởi đến Gia Định thành thông chí biên soạn khoảng những năm 1820 thì đã có tên thôn Bình Trung rồi. Như vậy, đình Bình Trung hay đình Bình Mỹ phải ra đời đầu thế kỷ XIX chứ không phải cuối thế kỷ XVIII, cũng không hề có thôn và đình nào mang tên là Long Mỹ.
Còn địa danh Bình Long xuất hiện muộn hơn. Địa phận thôn Bình Mỹ khi mới ra đời rất rộng nhưng còn nhiều nơi hoang hóa. mãi đến năm 1851 có một nhóm tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương do ông Nguyễn Văn Xuyến (Đạo Xuyến) đứng đầu, đã đến khai phá đất hoang ở miệt Cái Dầu - nơi ráp ranh giữa thôn Bình Mỹ và Vĩnh Thạnh Trung, từ đó một thôn mới được ra đời mang tên Bình Long.


Theo các vị bô lão kể lại, ngôi đình buổi đầu nằm ở rạch Xẻo Sâu, vật liệu bằng tre lá đơn sơ. Ngôi đình Bình Mỹ kiên cố và tọa lạc tại vị trí hiện nay kể từ lần trùng tu năm 1890, đến năm 1928 được trùng tu lại theo mẫu kiến trúc của đình Châu Phú (TP. Châu Đốc). Nóc đình dạng cổ lầu gồm bốn bộ chính và sáu bộ phụ, mái tam cấp lợp ngói tiểu đại, trang trí nhiều hình tượng bát tiên, linh thú, hoa văn… Mặt tiền trang nhã với các đường cong mềm mại của dạng cửa vòm, nền vàng viền chỉ trắng, xen lẫn liễn đối và hoa văn trang trí. Đình Bình Mỹ là nơi giao thoa phong cách Roman và Gothic trong kiến trúc Pháp với phong cách kiến trúc cung đình triều Nguyễn.
Nội thất đình kết cấu bởi cột gỗ tròn làm từ danh mộc. Chánh điện được trang trí nổi bật với bởi các hoành phi, liễn đối được chạm khắc cầu kỳ, sơn son thếp vàng sống động. Về bày trí thờ tự, đi từ ngoài vào có hai bàn thờ đối xứng hai bên là Hữu văn ban - Tả võ bá, khoảng giữa là bàn thờ Hội đồng, trên cao nhứt phía trong cùng là bàn thờ Thành hoàng bổn cảnh, thờ vọng chân dung Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh. Hai cặp vách là hai dãy bàn thờ đối xứng gồm: Tả ban, Hữu ban, Tiền hiền, Hậu hiền, Tiền cố hương lão, Chúa xứ sơn quân.  
Đình Bình Mỹ thờ Thành hoàng bổn cảnh và thờ vọng Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh. Ngoài ra, dân làng tôn ông Nguyễn Duy Đức làm Tiền hiền - được cho là người đầu tiên có công khai phá. Lai lịch của ông khá mơ hồ, do dân địa phương truyền tụng, rằng ông một vị tướng của chúa Nguyễn Phước Khoát vâng lệnh chúa đến đất nầy khai hoang! Thực ra đây không phải là một nhân vật lịch sử có thật mà chỉ mang tính biểu tượng, nhằm thể hiện tấm lòng tri ân của nhân dân với những người mở cõi.
Đình Bình Mỹ tổ chức lễ Kỳ yên ngày 18-19-20 tháng 4 âm lịch, lễ Lạp miếu ngày 19-20 tháng 12 âm lịch. Năm Khải Định thứ 9 (1924) vua ban sắc phong cho Thành hoàng bổn cảnh thôn Bình Mỹ.
 Phiên âm:Sắc Châu Đốc tỉnh, An Lương tổng, Bình Mỹ thôn phụng sự Bổn cảnh Thành hoàng tôn thần hộ quốc tý dân. Nẫm trứ linh ứng, tứ kim chánh trực, Trẫm tứ tuần đại khánh tiết, kinh ban bửu chiếu đàm ân lễ long đăng trật trứ phong vi Đôn Ngưng Dực Bảo Trung Hưng Tôn Thần. Chuẩn kỳ phụng sự thần kỳ tương hựu bảo ngã lê dân. Khâm tai! Khải Định cửu niên, thất nguyệt, nhị thập ngũ nhựt”.
Dịch nghĩa:Sắc cho thôn Bình Mỹ, tổng An Lương, tỉnh Châu Đốc, được thờ phụng vị thần sở tại đã từng giữ nước giúp dân. Xưa từng linh ứng, nay nhân dịp Trẫm tứ tuần đại khánh, ban chiếu báo mở rộng ân đức, phong là Đôn Ngưng Dực Bảo Trung Hưng Tôn Thần. Cho phép thờ phụng để thần che chở dân ta. Kính nghe! Khải Định năm thứ chín ngày hai mươi lăm tháng bẩy.

VĨNH THÔNG
* Bài đăng ttạp chí Thế giới Di sản (Hội Di sản văn hóa Việt Nam),
số 7 (118), tháng 7/2016.
______________________
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Bảo tàng An Giang (2013), Di tích lịch sử văn hóa An Giang, Sở TTTT An Giang.
2. Nguyễn Đình Đầu (1995), Nghiên cứu Địa bạ triều Nguyễn: An Giang, Nxb TP.HCM.
3. Trịnh Hoài Đức (2004), Gia Định thành thông chí (tái bản), Lý Việt Dũng dịch, Nxb Đồng Nai.
4. Nhiều tác giả (2013), Địa chí An Giang (tái bản), Sở TTTT An Giang.
5. Vĩnh Thông (2012), “Đính chính về tên gọi Năng Gù”, tạp chí Xưa & Nay, số 407 tháng 7/2012.

© Tác giả giữ bản quyền, vui lòng ghi rõ nguồn khi sử dụng

Tất cả bình luận [ 0 ]


Gửi bình luận