Cùng đọc “Có một lần” của Nguyễn Bình Yên - Vĩnh Thông

04/09/2014
CÓ MỘT LẦN | Nguyễn Bình Yên
Có một lần ta dừng lại ngã ba sông
Sông chỉ ngã ba sao nghe lòng muôn ngã
Tăm cá sủi bóng đàn mây vội vã
Chim lật đật bay từ con nước chớm ròng

Có một lần ta dừng lại ngã ba sông
Lục bình nở hoa chi cho chiều thêm lặng lẽ
Em xa lắm
Em trở thành cuối bể
Ta sóng vỗ bờ quay quắt nỗi chờ mong

Có một lần ta dừng lại ngã ba sông

Gió thổi mượt tận góc trời Tây Bắc
Ta chẳng biết nhớ gì trong hiu hắt
Có một ngã ba trôi lâu lắm nước trong lòng…

Nguyễn Bình Yên là người làm thơ lâu năm ở Đồng Tháp, có thơ đăng rải rác trên báo chí từ trước 1975. Lần đầu tiên biết đến cái tên Nguyễn Bình Yên, tôi mường tượng chắc là người “hiền” lắm, vì tên “Bình Yên” mà ! Ngoài đời thì chưa biết, nhưng trong thơ thì… hiền thật. Câu chữ mộc mạc, giản đơn mà trữ tình sâu lắng. Hình ảnh thơ rất gần gũi, thân thuộc với người miền sông như lục bình, nước ròng, gió đồng, mùi phèn, khói rơm… Cái tình rất sâu đậm của người viết lại luôn ẩn hiện sau những hình ảnh ấy một nỗi niềm, tâm tư đau đáu.
Bài thơ “Có một lần” là một trong những bài mang nặng nỗi niềm u ẩn như thế.
Mở đầu bài thơ tác giả viết:
“Có một lần ta dừng lại ngã ba sông
Sông chỉ ngã ba sao nghe lòng muôn ngã”
Xuất hiện đầu tiên là “có một lần”. Chỉ một lần như bất chợt dừng lại ở ngã ba sông thôi ư ? Ngã ba sông đối với người dân châu thổ phương Nam đã trở thành một hình ảnh quen thuộc. Đó là chốn tụ hội của những dòng nước chở phù sa tăm tắp, là nơi gặp gỡ của những con người kiêu bạt. Đôi lần những con sóng ì oạp vỗ vào bờ cũng cùng lúc vỗ vào trái tim ta bao rung cảm, thương nhớ mông lung. Ở đây không phải là tác giả một lần bất chợt ghé lại mà là khi con người đã dừng đôi chân phiêu lãng, nhìn lại chốn xưa, tự dưng lúc ấy tâm hồn như bỗng trẻ ra, những kỷ niệm chảy tràn như những nhánh sông, rồi ta cảm nhận mình như bất chợt hiện hữu ở cái ngã ba sông này. Chỉ một lần thôi, một lần có thể thì cũng đủ lắm rồi. Sông thì chỉ ngã ba, nhưng khi con người hơn nửa đời nổi trôi, một lần bất chợt trở về với với cái ngã ba bình yên ấy chợt cảm thấy như lòng mình rộng hơn, sâu hơn. Cái không gian “ngã ba” thật là chật hẹp, không đủ chứa những xúc cảm của tâm hồn. Sông chỉ ngã ba nhưng lòng người dường như rộng hơn bao giờ hết trước cái mênh mông của sông nước làm cho lòng đau đáu những niềm riêng.
 “Tăm cá sủi bóng đàn mây vội vã
Chim lật đật bay từ con nước chớm ròng”
Tăm cá sủi trên mặt sông, sủi trên bóng mây in lên mặt nước, nhưng tăm cá sủi một cách “vội vã”, hay thực ra là tâm hồn người viết đang vội vã, nôn nao trước hình ảnh quê nhà chợt hiện lên một cách bình yên, chân thực. Đâu đó bên sông, những đàn chim vô danh đến rồi đi bất chợt, để lại trong tâm hồn người bao xao xuyến. Tác giả viết là “lật đật” bay ? Hai từ “lật đật” đặt vào câu hết sức chuẩn xác, không chỉ có “đúng” mà còn “trúng”. Hai từ ấy đã tạo một không gian thơ mang tính hoạt động và bất ngờ, cứ như một chú chim nào đó giật mình vì con nước ròng để rồi cất cao đôi cánh bay nhanh. Hình ảnh động kết hợp với hình ảnh tĩnh - con nước quê vừa rút xuống “chớm ròng” được đưa vào thơ cũng rất đỗi trìu mến.
Ở đoạn tiếp, cũng là “Có một lần ta dừng lại ngã ba sông” nhưng lần này không còn là cảm xúc trước khung cảnh quê nhà nữa, mà là nỗi niềm trăn trở, u ẩn “Lục bình nở hoa chi cho chiều thêm lặng lẽ”. Một dấu hỏi ! Lục bình thì phải nở hoa, đó là lẽ tất nhiên. Nhưng Nguyễn Bình Yên vô tình “trách” lục bình nở hoa làm chi để cho buổi chiều vốn đã lặng lẽ nay lại càng lặng lẽ hơn, càng u buồn tịch mịch hơn. Lời trách móc vô tình ấy tạo cho người đọc một cảm giác luyến lưu như vừa có cái gì vụt khỏi tầm tay bay mất. Nhưng không phải thế. Không phải lục bình nở hoa tím cả bờ sông để làm buồn thêm cho chiều, mà do lòng người có nhiều ưu tư, nên màu tím của hoa lục bình, màu buồn của không gian, hòa chung với thời điểm chiều buông khiến ngã ba sông trở nên lặng lẽ. Và nỗi niềm hiện lên ở những câu kế tiếp:
“Em xa lắm
Em trở thành cuối bể
Ta sóng vỗ bờ quay quắt nỗi chờ mong”
À, thì ra không phải buồn vì cảnh vật, mà buồn vì con người. Người con gái ngày xưa giờ đã xa xôi lắm rồi, đã trở thành “cuối bể” rồi, sự xa xôi ấy làm cho người ở lại nhớ nhung ngậm ngùi trước buổi chiều ngã ba sông, để rồi ví mình như ngọn sóng “quay quắt nỗi chờ mong”. Đại dương mênh mông xa tít, em vẫn khuất mãi ở bến bờ nào để rồi trở thành “cuối bể”, còn ta, ta vẫn là con sóng nhỏ lăn tăn cứ muốn hướng về bờ, nhưng nào có được. Giá như lục bình đừng nở hoa để buổi chiều cứ chậm dần trôi vào chốn hư không, để con người khỏi phải buồn vì “chiều thêm lặng lẽ”, giá như em đừng xa ta, hình bóng em đừng bay xa đi khuất để ta khỏi phải sống trong những tháng ngày đợi chờ quay quắt, khỏi làm con sóng vô tri. Giá như…
“Có một lần ta dừng lại ngã ba sông
Gió thổi mượt tận góc trời Tây Bắc
Ta chẳng biết nhớ gì trong hiu hắt
Có một ngã ba trôi lâu lắm nước trong lòng…”
Một lần dừng lại ở ngã ba sông cảm giác như ngọn gió nơi đồng bằng xanh thẳm mang hơi hướm tình yêu thổi về chốn cao nguyên vời vợi. Gió đó là gió “mượt”, mượt mà như tóc em con gái, làm tác giả phải tự thốt lên rằng: “Ta chẳng biết nhớ gì trong hiu hắt”. Giữa khung cảnh một chiều ngã ba sông, vài hoa lục bình tím buồn, vài chú chim nhớn nhác, mặt sông khẽ lay động với sóng, với tăm cá… thì cái hiu hắt cứ chùng chình lại như muốn khuấy sâu vào tâm trạng con người, đến nỗi chính người viết - người mang nhiều tâm trạng nhất cũng chẳng biết mình đang nhớ gì. Hiu hắt quá ! Đơn côi quá ! Nhưng dù cho chiều có buông, em có xa khuất, dù cho ta chẳng còn biết mình nhớ gì nữa, thì trong ta vẫn có một ngã ba - chỉ một ngã ba thôi - âm ỉ trôi mãi, trôi mãi trong lòng…
Có cảm giác như Nguyễn Bình Yên mang nặng chữ “nợ” với cuộc đời, với quê hương, nên ở mỗi câu thơ chúng ta đều bắt gặp sự hoài niệm, ưu tư, nhưng cũng đầy chân thật. Có lẽ là người sông nước, nên tác giả viết bằng sự rung cảm đằm thắm tựa hồ sương khói, nhưng lại rất thân thương. Một số hình ảnh, từ ngữ vẫn chưa có sự sáng tạo cao, còn mang tính “ngôn thoại”. Ngôn ngữ bình dị, không cần thiết phải gọt giũa, trau chuốt, mặc dù chưa có sự phát triển về độ “mới” nhưng lại nổi bật ở sự kết hợp ngôn từ hài hòa tạo thành những chi tiết khá độc đáo. Những hoài niệm đã chất chồng lên tạo thành những lớp lang cho thơ, vừa là tâm sự riêng lại vừa như gửi gắm vào đó cái khối tình mênh mang cho người đọc.

VĨNH THÔNG


© Tác giả giữ bản quyền, vui lòng ghi rõ nguồn khi sử dụng

Tất cả bình luận [ 0 ]


Gửi bình luận